Pan Tadeusz

Pan Tadeusz, czyli Ostatni zajazd na Litwie. Historia szlachecka z roku 1811 i 1812 we dwunastu księgach wierszem, poemat Adama Mickiewicza wydany w 1834 w Paryżu; rękopis dzieła przechowywany jest w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich we Wrocławiu.

Dzieło (gatunek literacki: epopeja narodowa z elementami gawędy szlacheckiej) powstało w latach 1832-34 w Paryżu. Składa się z dwunastu ksiąg pisanych wierszem, trzynastozgłoskowym aleksandrynem polskim. Rękopis poematu znajduje się w Ossolineum we Wrocławiu wraz ze specjalną ozdobną szkatułką do jego przechowywania, z mahoniu i kości słoniowej, zamówioną przez Stanisława Tarnowskiego i wykonaną w 1873 przez lwowskiego artystę Józefa Brzostowskiego. Pierwsze wydanie "Pana Tadeusza" na ziemiach polskich powstało w Toruniu w 1858 r. w drukarni miejskiej dzierżawionej przez Ernsta Lambecka.

Czas akcji: pięć dni z roku 1811 i jeden dzień z roku 1812.

Bogactwo opisów przyrody w „Panu Tadeuszu"  służy zaakcentowaniu piękna ziemi ojczystej, rodzimego krajobrazu. Przyroda jest niemal odrębnym bohaterem utworu, poeta poświęca opisom natury bardzo dużo miejsca. W pierwszych wersach dzieła informuje odbiorcę o swojej tęsknocie za ojczyzną, za krajem lat dziecinnych, który pieczołowicie przechowuje w pamięci:

Losy Jacka Soplicy są nieco skomplikowane, a poznajemy je w dwóch wersjach: pierwszą z ust Gerwazego, a drugą przedstawia sam bohater.

Epos (epopeja, poemat epicki) - to obszerny, wielowątkowy utwór należący do epiki (rodzaj literacki), mimo tego że jest w formie wierszowanej, („Pan Tadeusz" pisany wierszem sylabicznym, trzynastozgłoskowcem). Przedstawia wydarzenia przełomowe dla danej społeczności (narodu) oraz życie legendarnych bohaterów. Uwidacznia się w nim bogate tło obyczajowe. Cechą charakterystyczną jest realizm przedstawianych zdarzeń. Epos prezentuje zwykle dzieje jednego heroicznego bohatera, którego życie splata się z losami narodu,  a niekiedy je determinuje. Jest on kreowany jako wzorzec do naśladowania, często nosi cechy patrioty. Narrator, w przypadku epopei, jest wszechwiedzący i wszechobecny, ujawnia się  
w dygresjach i np. w inwokacji.

Szlachta w utworze Mickiewicza jest bohaterem zbiorowym, uprzywilejowaną warstwą społeczną stojąca na straży tradycji i porządku.

W „Panu Tadeuszu"  nie brakuje humoru, niektóre scenki, opowieści i postacie bawią czytelnika. Uwidacznia się komizm sytuacyjny, językowy i komizm postaci.

Wątki główne i wątki poboczne w Panu Tadeuszu Adama Mickiewicza.

O powstaniu wiekopomnego dzieła zadecydowało kilka czynników:

Przedstawione wydarzenia dzieją się na Litwie, w majątku szlacheckim Soplicowo.

Wybrane cytaty z Pana Tadeusza.

Pełny tytuł:
Historia szlachecka z roku 1811 i 1812
We dwunastu księgach wierszem.